//////
You are here: Home >Archive for the ‘Literatura dla dzieci i młodzieży’ Category

Dowcipy dla dorosłych

Stand up jest relatywnie młodą formą rozrywki wykonywaną w naszym kraju. Jest to pewna odmiana kabaretu, w której artyści wygłaszają zabawne monologi i bawią nimi publiczność. W odróżnieniu od tradycyjnej formy kabaretu na scenie występuje jeden artysta a nie cały zespół kabaretowy. Podczas swoich występów standuperzy często wygłaszają świńskie dowcipy dla dorosłych wobec czego raczej nie powinno zabierać się na takie występy małych dzieci. Występy stand uperów cieszą się w naszym kraju coraz większa popularnością a sale na galach coraz częściej wypełniają się do ostatniego miejsca. Duża w tym rola transmisji telewizyjnych, które wykreowały już kilka rodzimych gwiazd tej formy rozrywki. Również filmiki na serwisie internetowym youtube z najpopularniejszych skeczów zanotowały kilka milionów wyświetleń co obrazuje jak duży potencjał komercyjny drzemie w tej branży. Najlepsi stand uperzy podczas swoich występów […]

W USTABILIZOWANYM ŚWIECIE

Natomiast w świecie usta­bilizowanych norm i sankcji wychowawczych, w których to co typowe, normalne i uświęcone obowiązującym rytuałem bierze górę nad tym, co niecodzienne, przygoda traci na wartości, staje się wybrykiem oraz naruszeniem normy, i w rezultacie, pod presją społecznych sankcji, zasługuje na naganę i odrzucenie.Właściwie nie trzeba dowodzić ogromnej roli przygody w lite­raturze dla dzieci i młodzieży, w której ma ona długą tradycję wielostronne zastosowanie. Kategoria ta organizuje fabułę pew­nych typów twórczości (np. bajki i baśnie), jest czynnikiem strukturotwórczym wielu gatunków beletrystyki.Jako zjawisko przeniesione z życia, przygoda w procesie „ob­róbki” literackiej traci swe naturalne i spontaniczne rysy na rzecz skodyfikowanych norm, zgodnych z obowiązującą konwen­cją literatury.

WSPÓŁZALEŻNOŚĆ IDEI

Kulturowe wyposażenie przygody w wymagany zestaw wzorów, powtarzalność pewnych wątków i motywów two­rzy repertuar stereotypów fabularnych, z których literatura, od­nawiając niektóre z nich, stale korzysta. Karierę przygody w literaturze dla dzieci i młodzieży należy łączyć z jej akceptacją przez dzieci i żywą recepcją literacką oraz, z drugiej strony, z wychowawczym awansem tej kategorii, dodajmy, w różnych okresach historycznych znajdującej inny wzór realizacji. Można pójść dalej i wykazać skądinąd ścisły związek między historycznie zmiennymi koncepcjami w edukacji młodego pokolenia a typem przygody, którą się w tym czasie upowszechnia lub zwalcza, popularyzując wówczas inny, alter­natywny zestaw wartości.

ZAINTERESOWANIE PRZYGODĄ

Może być i tak, że przygoda nie jest do końca kategorią waloryzowaną dodatnio i wówczas występuje w utworze z zastrzeżeniem „jeżeli”, co stwarza dogodną furtkę dla różnorakich manipulacji wychowawczych. Zainteresowanie przygodą i jej wprowadzenie na karty lite­ratury dla dzieci i młodzieży nastąpiło na gruncie określonych koncepcji pedagogicznych. Pierwszym bodaj filozofem, który za­akceptował prawo dziecka do inności, w tym do przygody i za­bawy, był gorący zwolennik i popularyzator spontaniczności a także intensywności uczuć Jan Jakub Rousseau. W dzieciństwie zobaczył wartości właściwe jemu jedynie, a w dziecku zaś coś innego niż tylko zadatek na przyszłego człowieka.

PIERWSZA LEKTURA

Z woli Rousseau, na rynek młodzieży wchodzi Robinson  pierwsza lektura Emila (tytułowej postaci pedagogicznego traktatu Emil, czyli o wychowaniu, 1762), a wraz z nią rodzi się nowy typ przygody. Zdaniem Rousseau życie, jakie prowadzi na wyspie zdany tylko na siebie Robinson, stanowi dla jego bo­hatera doskonały wzór wychowawczy. Pozwala mu bowiem najlepiej przygotować się na wszystkie przewidziane i nieprzewi­dziane wypadki życia. Literackiemu wychowankowi — Emilowi, osiemnastowieczny myśliciel poleca lekturę Przygód Robinsona Cruzoe Daniela Defoe według następującej recepty:„Chcę, żeby myślał, jakie środki przedsięwziąć, gdyby mu zabrakło tego lub owego; żeby zastanawiał się nad postępowaniem swego boha­tera; żeby szukał, czy nic nie zostało pominięte, czy nie można było postąpić lepiej; żeby uważnie wskazywał błędy Robinsona i żeby z nich korzystał na wypadek znalezienia się w podobnym położeniu” .

FALA ADAPTACJI

W pierwszej fali adaptacji Robinsona, które zdominowały dziewiętnastowieczny nurt literatury przygodowej dla dzieci młodzieży, przygoda nie zyskuje jeszcze — jak ma to miejsce u Rousseau — wartości samoistnej i społecznie akceptowanej. Jest bowiem „karą” za grzechy i przepustką do nowego życia. Jej sens ma wymiar religijnej ekspiacji i społecznej resocjali­zacji. Wartość przygody w ocenie całego zastępu piszących dla dzieci autorów „nowych” Robinsonów sprowadza się głównie do przekazywania młodemu człowiekowi wzoru osobowego lub prak­tycznych rad . Przytoczmy te poglądy i realizacje tekstowe, w których przygoda jest kwestionowana łub niwelowana na rzecz innych idei.